Nisur nga kjo premisë, ligji 49/2012, percakton se shqyrtimi gjyësor administrativ duhet të mbyllet jo më vonë se 30 ditë, dhe vendim te dorëzohet jo më vonë se 7 ditë, (e vlefshme kjo per dy shkallet e para te gjykimit).

Shifrat flasim për progress të ndjeshëm gjatë vitit 2015 sa i takon dorëzimit në afat të vendimeve. Ne gjykatat e shkallës së pare, rreth 85% e vendimeve u dorëzuan brnda aftit ligjor 7 ditor gjate 2015. Sa i takon Apelit Admisnitrativ, treguesit e dorëzimit ne 2015 shënuan rritje me rreth 12 %  krahasar me 2014.

Por, nga ana tjetër, vleresimi konstatoi se vonesat në shqyrtimin gjyqësor administrativ vijuan të mbeten një problem i rëndësishme gjatë 2015.  Kohëzgjatja mesatare e shqyrtimit ne apel rezultoi  340 ditë, ndërkohë që në shkallë të parë kjo mesatare ne rang vendi ishte 135 ditë.

Sipas Shelles, njekohesiht drejtori grupit te punes qe realizoi kete vleresim tematik te rendesishme, këto të dhëna e kapërcejnë disa fish respektivisht aftin 30 ditor mbrenda të cilit pritet të shqyrtohet një cështje gjyqësore. Me fjale te thjeshta, për të mbylluar një shqyrtimin administrativ në te dyja shkallet, shqiptarët priten përafërsisht 300 ditë gjatë vitit 2015, ose rreth 8 herë e gjysem më shumë se sa afati i përcaktuar ligjor.

Me tej, drejtori i USAID vijoi fjalen e tij duke thkesuar se USAID punon në ansambel, sigurisht aty ku është e mundur, me EURALIUS, parnerët europianë, dhe gjithashtu me ministrinë e drejtësisë dhe sistemin e gjykatave. “Dhe në kontekstin e reformës në drejtësi, unë mendoj se programe dhe vlerësime sikurse ky i sotmi, janë të pozicionuar shumë mirë, për tu implementuar mbi atë që do të dalë nga reforma shumë shpejt. Unë gjithashtu dua të theksoj se ajo që USAID është duke bërë në fushën e shtetit ligjor ka element dhe copëza  që ne do ti ndërmarrim pavarësisht aktiviteteve të të tjerëve dhe legjislacionit që do të miratohet.  Do të doja të shtoja se ne shohim cdo informacion dhe cdo oportunitet si ky i tanishmi si një aset për të përmirësuar atë që në po bëjmë, dhe sigurisht e konsiderojmë edhe këtë vlerësim të INFOCIP si të tillë.” ka permbyllur fjalen e tij Johnson

Rudolph u shpres se shqetësim për Derlegacionin është tejzgjatja e proceseve gjyqesore në Shqipëri. Sipas tij, kjo shkaktohet prej disa faktorëve, perfshire edhe paqartësi në kodet e procedurave civile dhe penale. “Fatkeqësisht ceshtjet e mbetura janë shumë të larta në numër, në veçanti në gjykatat administrative, por edhe në gjykatën e lartë.

Të gjitha këto çështje që janë shqëtësuese në gjyqsor kanë të bejnë kryesisht me burime të pamjaftueshme financiare dhe njerëzore. Nga ana tjetër, edhe organizimi i brendshëm i personelit administrativ mbetët shqetësim. Kjo është e qartë edhe nga raportet tona, sidomos edhe nga raporti i fundit vjetor per Shqiperinë në të cilin dy nga katër rekomandimet tona kanë të bejnë pikerisht me çështje që kanë të bëjnë pra me efikasitetin në drejtësi. Nga vlërsimet tona, edhe mundesia (ose mos-mundësia) që ka sistemi që të japë të dhëna statistikore të besueshme, mbetet një shqetësim. Dhe prandaj ky lloj raporti per të cilin në jemi ketu sot është nje mundësi shumë e mirë për të gjithë aktorët dhe palët e interesuara.

Në fakt, ky është edhe problemi më kryesor që evidentohet sot për sot nga të gjithë aktorët e interest. Nëse vetë kriteret ligjore të vendosura (vjetërsia në detyrë, formimi professional) janë bërë pengesë për plotësimin e trupës gjyqësore, atëherë ato duhet të amendohen sa më parë përmes një procedure legjislative. “Të konsiderohen ndërhyrjet ligjore për të lejuar studentët e Magjistraturës që të përjashtohen nga testimi profesional për shkak të kompleksitetit që përfaqëson e drejta administrative duke lënë vetëm kriterin e vjetërsisë në punë”, tha Duraj.

Po ashtu, ajo rekomandoi qe permes një ndryshimi ligjor, kriteri i vjetërsisë në punë të ulet nga 7 në 5 vjet për lehtësuar në këtë mënyrë procesin e plotësimit të trupës gjyqësore të GJA. Sa më shpejt të abrogohen këto kritere përmes amendimeve ligjore dhe nënligjore, aq më shpejt plotësohet vakumi i krijuar në plotësimin me gjyqtarë të rinjë të trupës së GJA.

Duraj hodhi dhe mbrojti idene qe viti i 3 i shkolles se magjistraturës i cili tani është njw vit praktike, të kryehet n  Gjykatat  Administrative pwr magjistratet.  Rekomandohet amendim i ligjit ekzistues per te lejuar adoptimin e nje praktike te tille edhe per GJA. Ne diskutimin e saj ajo preku edhe ceshtjen e ripercaktimit te juridiksioneve tokesore me synon shtimin e aksesit ne drejtesine adminitrative.

Ky opinion është hedhur në KLD dhe është paraqitur dhe tek Ministri i Drëjtësise por akoma nuk eshte gjetur nje zgjidhje. Aktualisht magjistratwt caktohen nw Gjykatwn e Tiranws, por ne asnje rast nuk dwrgohen të bejnë praktiken nw GJA pwr shkak tw pwrcaktimeve aktuale ligjore.
Nëse kjo është për momentin e pamundur, duhet të këtë një rritje të numrit të ndihmësave ligjorë. Ndihmësi ligjor është parapërgatit cështjen për gjykim dhe shtimin e numrit të tyre mund të ishte një zgjidhje e ndërmjetme për të rritur eficiencën e gjykimit administrativ.
Edhe caktimi i të njëjtit numër gjyqtarësh, konkretisht katër për çdo GJA të shkallës së parë duhet të rishikohet. Gjykatat me ngarkesë më të lartë duhet të kënë një numër më të lartë gjyqtarësh krahasuar me ato që përballojnë ngarkesë më të ulët.

Mentaliteti i popullatës në zona të ndryshem dhe niveli i respektimit të ligjit prej saj janë faktorë që duhen mbajtur gjithashtu parasysh në këtë proces të rishpërndarjes së trupës gjyqësore administrative (psh GJA Shkodwr krahasuar me GJA Korçë, edhe pse kanë numër të njëjtë gjyqtarësh, kanë flukse krejt të ndryshme sa i takon çështjeve që ankimojnë në GJA respektive).

Aksesi në drejtësinë administrative duhet të përmirësohet, duke konsideruar shtimin e numrit të gjykatave të shkallës së parë në territorin e vendit. Aktualisht në Shqipëri funksionojnë 6 (gjashtë) gjykata administrative të shkallës së parë në: Durrës, Gjirokastër, Korçë, Shkodër, Tiranë dhe Vlorë dhe nwj Gjykatw Administrative Apeli, me seli nw Tiranë. News merret si shembull Gjykata Administrative Shkodër, ajo ka juridiksion tokësor në tre qarqe të veriut, konkretisht Shkodër, Kukës dhe Lezhe. Për të paraqitur një ankese në GJA Shkodër, një qytetari nga Kukësi do t’i duhet të udhëtojë deri në Shkodër, dhe mandej të udhëtojë sërish bashke më palën ndaj të cilës është depozituar ankim gjyqësor për të njdekur procesin. Rekomandohet shtimi deri në 10 i numrit të GJA të shkallës së parë në RSH, duke parë edhe shtimin e volumit të ankesave në këto vite të para të funksionimit të tyre. Një studim i hollësishëm mbi ngarkesën specifike duhet të ndërmerret paraprakisht, duke konsideruar edhe ndarjen e re administrative territoriale të RSH, e cila u aktivizua de jure dhe de facto pas zgjedhjeve të 21 Qershorit 2015.

Marxhi i vendimeve të paankimueshme te dhena nga GJA duhet të vijë në rritje. Kjo diktohet nga vetë natyra e gjykimit administrative por edhe nga përvoja e vendeve të tjera me drejtësi administrative të zhvilluar. Nëse duhet të kemi eficiencë te gjykimeve administrative duhet të rishikohet neni 45 i ligjit ekzistues.

Dobrushi e konsideroi të rëndësishme vijimin e mbështetjes jo vetem nga Fondacioni por nga donatorë të tjerë në këtë aspekt, “pasi ky studim demonstron se gjykatat administrative, dhe pse të krijuara pak vite më parë, përballen sot me gjithë këto probleme sa i përkët vonesavë, mangësive në strukturë, burime njerëzore, burime të mbështetjës financiare”.

Sipas z. Dobushi, e dyta pikë e rëndësishshme është ndjekja në vijueshmëri e problematikës.  “Në përpjekjen për të bërë Reformë të madhe po harrojmë që me disa gjëra të vogla, nëse rregullohen, mund të këmi një përmirësim shumë të ndjeshëm të sistemit të drejtësisë, në rastin konkret gjykatave administrative” u shpreh ai duke shtuar se nga ana e fondacionit ska për të munguar asnjëherë mbështetja që këto tryeza të konvertohen edhe një diskutim akoma dhe më profesional, brenda vetë sektorit. “Është e rendësishme që të ndodhë një përkthim i këtyre shqetësimeve në një dokument konkret, dhe të këtë një gjurmë, dhe mos të ngelet vetëm për konsum të brendshëm brenda nesh…mendoj që është shumë e rëndësishme ndjekja konsistente e problematikës që del…Në këtë pikë, si përsa i takon INFOCIP, si përsa i përket Fondacionit, por edhe në bashkëpunim me gjykata, mendoj se të gjithë bashkë mund ta vemë në lëvizje mekanizmin, për të tërhequr vëmendjen ndaj këtyre problemeve. Mbështetja jonë do të vazhdojë të jetë siç ka qenë dhe do vazhdojë të jetë e qëndrueshmë dhe e fortë”…